حضور چشمگیر فیلم دفاع مقدس
در دوره های پیشین جشنواره فیلم فجر، دست کم ٢ یا ٣ فیلم از سینمای دفاع مقدس، در فهرست عناوین فیلم های بخش مسابقه سینمای ایران ردیف می شد. اما خوشبختانه در جشنواره امسال ،تعداد فیلم هایی که در عرصه سینمای دفاع مقدس ساخته شده و به بخش رقابتی این رویداد مهم و معتبر سینمایی، راه یافته اند قابل تأمل و چشمگیر است. متاسفانه برخلاف سال های گذشته، امسال جای خالی صاحب نامان سینمای دفاع مقدس ازجمله: «رسول ملاقلی پور»، «ابراهیم حاتمی کیا»، «احمدرضا درویش»، «عزیزا... حمیدنژاد»، «عبدالحسین برزیده»، «حمید خیرالدین» و... در جشنواره فیلم فجر به شدت احساس می شود. اما حضور نسل جوان و فیلمسازانی که نخستین فیلم خود را در عرصه سینمای دفاع مقدس ساخته اند، یا پس از تجربه کردن دیگر گونه های سینمایی، امسال به سینمای دفاع مقدس روی آورده اند، جای خوشوقتی دارد. زیرا بی تردید در کمتر دوره ای از جشنواره فجر، این تعداد فیلم در زمینه دفاع مقدس به بخش مسابقه جشنواره راه می یافت. بی شک هنوز خاطره فیلم های ارزشمندی چون: «آژانس شیشه ای»، «هیوا»، «کیمیا»، «هوردرآتش»، «از کرخه تا راین»، «سفر به چزابه»، «سرزمین خورشید»، «دکل»، «سجده بر آب»، «روبان قرمز»، «مزرعه پدری»، «گیلانه»، «اشک سرما» و...، که به جشنواره فیلم فجر گرمای خاصی می بخشید، از خاطر بیشترمان نرفته است. اما امسال ٢ پیشکسوت سینما (خسرو سینایی و کیومرث پوراحمد) و چند کارگردانی که نخستین، دومین یا سومین ساخته هایشان را در زمینه سینمای دفاع مقدس جلوی دوربین برده اند، به جشنواره می آیند، تا جای خالی بزرگان این سینما را برای دوستداران این گونه سینمایی و تماشاگران کمرنگ تر کنند. این خود اتفاق خوشایندی است، که بی تردید باید آن را به فال نیک گرفت. هنوز فیلم «به رنگ ارغوان» ابراهیم حاتمی کیا به دلایل گوناگونی، مجوز نمایش نگرفته و موجبات دلخوری وی را، فراهم کرده است. «رسول ملاقلی پور» هم بنا به دلایلی فیلم «میم مثل مادر»ش را پیش از فرارسیدن جشنواره فیلم فجر، به نمایش عمومی درآورد. دیگر بزرگان این سینما نیز، امسال موفق به ساخت فیلمی نشدند. اما به هر حال در جشنواره فیلم فجر امسال، سینمای دفاع مقدس حضوری پررنگ و چشمگیر دارد.
از میان ٥٢ فیلمی که برای رقابت در بخش های مختلف مسابقه جشنواره فجر امسال انتخاب شده اند، فیلم های «اتوبوس شب» (کیومرث پوراحمد)، «مثل یک قصه» (خسرو سینایی)، «پاداش سکوت» (مازیار میری)، «دست های خالی» (ابوالقاسم طالبی)، «سنگ، کاغذ، قیچی» (سعید سهیلی)، «روز سوم» (محمدحسین لطیفی)، «اخراجی ها» (مسعود ده نمکی) و «آن که دریا می رود» (آرش معیریان)، در عرصه آثار سینمای دفاع مقدس فهرست می شوند.
یکی از مهم ترین ویژگی های آثار جنگی جشنواره امسال، پرداختن به مسائل حاشیه ای دفاع مقدس است، بدان معنا که دفاع مقدس بستری برای روایت داستان می باشد و کمتر اثری به گونه ای مستقیم، جانفشانی های رزمندگان در جبهه های نبرد را به تصویر کشیده است. البته این نوع ساختار در صورت انسجام و رعایت استانداردهای سینمایی، توانایی بیشتری برای جذب مخاطب دارد.
؛اتوبوس شب (کیومرث پوراحمد)
؛«کیومرث پوراحمد» از معدود کارگردانان سینمای ایران است که ساخت فیلم های گوناگونی، در گونه های (ژانرهای) مختلف را تجربه کرده است. هرچند بسیاری از مخاطبان، وی را به سبب ساخت مجموعه تلویزیونی «قصه های مجید» می شناسند اما وی در عرصه سینمای کمدی، موزیکال، اجتماعی و ملودرام فیلم های متفاوتی در کارنامه دارد. وی امسال با سینمای دفاع مقدس به جشنواره می آید، تا تجربه ای از سینمای جنگ را در کارنامه کارگردانی خود به ثبت برساند. هرچند همواره آثار «پوراحمد»، در گروه «سینمای بدنه» جای می گیرند اما شیوه خاصی از ارائه فانتزی و بیان ساده واقعیت ها، به آثار او رنگی از صمیمیت و سادگی بخشیده است. اگر «اتوبوس شب» به سبک سینمایی پوراحمد نزدیک باشد، باید انتظار تماشای اثری اجتماعی با مفهوم دفاع مقدس را داشت. چون وی معمولا نوعی بیان غیرمستقیم را، برای ارائه آثار خود انتخاب می کند. بی شک تماشای اثری جنگی از کارگردانی که هم صاحب نام است و هم فیلم های بسیاری در گونه های مختلف ساخته ، خالی از لطف نیست. چرا که تماشاگران انتظار بسیاری از او و سینمایش دارند. در «اتوبوس شب»، «خسرو شکیبایی»، «محمدرضا فروتن» و «الناز شاکردوست» ایفای نقش کرده اند.این فیلم روایتگر گوشه ای از زندگی« عیسی »و «فارق» است که پس از سال ها یکدیگر را می بینند و خاطرات دوران جنگ را مرور می کنند.
؛ مثل یک قصه (خسرو سینایی)
؛نام «خسرو سینایی» از ابتدای فعالیتش در عرصه سینما، با «سینمای مستند» گره خورده است. وی از سال ٨٥ تاکنون ٠١ فیلم ساخته است ،که برخی از آنها مستند و تعدادی دیگر مستند- داستانی می باشند. «عروس آتش» تنها اثر دراماتیک وی به شمار می آید. اگرچه وی این فیلم را، نیز براساس پژوهش ها، تحقیقات و مستندات بسیاری ساخته است. سینایی در بیشتر آثارش پایبندی خود به واقعیت اجتماعی را، بارها به اثبات رسانده است. فیلم «مثل یک قصه» داستانی از جنگ تحمیلی را روایت می کند که در آن، بازیگران غیرحرفه ای و بومی به ایفای نقش پرداخته اند. «سلیمه رنگزن» تنها بازیگر حرفه ای این فیلم می باشد. «مثل یک قصه» زندگی سربازی را بیان می کند، که به هنگام هجوم عراقی ها به کشورمان، در جنوب مشغول خدمت است.
؛ پاداش سکوت (مازیار میری)
؛زمانی که «مازیار میری» پس از ساخت چند فیلم کوتاه، به فعالیت در زمینه ساخت آثار بلند سینمایی روی آورد و «قطعه ناتمام» را مقابل دوربین برد، کمتر کسی می توانست حدس بزند که او در مدت زمانی کوتاه به سبک و سیاق خاصی، در زمینه فیلمسازی دست یابد.نخستین فیلم بلند وی -«قطعه ناتمام»- تصویری از فعالیت یک پژوهشگر موسیقی، برای یافتن نواهای گمشده موسیقی خراسان است. فیلم «پاداش سکوت» درباره زندگی و نحوه شهادت رزمندگانی است، که کوچه و خیابان شهرها به نام آنها زینت یافته است. نام یکی از این شهیدان «یحیی» است که جان، آبرو، آینده و زندگی اش را به خطر می اندازد، تا ١١ نفر از افراد گردانش نجات یابند و زنده بمانند. «پرویز پرستویی»، «آتیلا پسیانی»، «رضا کیانیان»، «پریوش نظریه»، «جعفر والی»، «مهتاب کرامتی»، «سیما تیرانداز» و «فرهاد اصلانی»، بازیگران اصلی «پاداش سکوت» می باشند.فیلم «به آهستگی» به عنوان دومین تجربه کارگردانی مازیار میری، گرایش وی به ارائه مسائل و موضوع های اجتماعی، با نگاهی عمیق و موشکافانه را نشان می دهد.
؛ دست های خالی (ابوالقاسم طالبی)
؛«ابوالقاسم طالبی» جزو کارگردانانی است که آثارش، همواره با مسائل سیاسی- اجتماعی روز پیوندی ناگسستنی داشته اند. البته طالبی در کنار طرح مسائل سیاسی تلاش کرده ، تا همواره پیوندی میان فیلم هایش با اجتماع و سیاست برقرار کند. وی با استفاده از بازیگران حرفه ای، به برقراری ارتباط فیلم های خود با مخاطب عام می اندیشد. فیلم «نغمه» با این که اثری در ژانر دفاع مقدس بود، اما به مدد بازی خوب «حسین یاری»، در گیشه هم موفق بود.داستان «دست های خالی» درباره زنی است که قصد دارد زندگی جدیدی را، پس از شهادت همسرش آغاز کند. اما دخترش در مقابل این تصمیم می ایستد. «خسرو شکیبایی»، «مریلا زارعی»، «فاطمه گودرزی» و «زهرا داودنژاد» بازیگران اصلی این فیلم می باشند.
؛ روز سوم (محمدحسین لطیفی)
؛«محمدحسین لطیفی» از آن دست کارگردانانی است، که به فعالیت در یک گونه (ژانر) خاص اعتقاد ندارد. زیرا هیچ گاه خود را به شیوه داستانی خاص محدود نکرده است. لطیفی کارش در سینما را، با ساخت فیلم حادثه ای «سرعت» آغاز کرد. دو فیلم بعدی او در گونه (ژانر) اجتماعی و کمدی فهرست می شوند. آخرین ساخته اش «خوابگاه دختران»، فیلمی در گونه (ژانر) سینمای وحشت به شمار می آید. البته لطیفی فعالیت در تلویزیون را، به شکلی جدی تجربه کرده است. وی امسال با کارگردانی سریال «صاحبدلان»، میهمان بیشتر خانه ها شد. «روز سوم» فیلمی در عرصه دفاع مقدس است، که بی تردید با ساخته های پیشین وی متفاوت خواهد بود.
وی امسال با «روز سوم» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد. داستان این فیلم روایت آخرین روزهای مقاومت، در بخش غربی خرمشهر در سال ٩٥ است. «حامد بهداد»،«پوریا پورسرخ»، «باران کوثری»، «برزو ارجمند»، «محمدشهرام قائدی» و «مهدی صباحی» بازیگران «روز سوم» می باشند.
؛ سنگ، کاغذ، قیچی (سعید سهیلی)
؛«سعید سهیلی» از جمله کارگردانانی است که به لحاظ تقسیم بندی موضوعی، گرایش های متفاوتی در آثارش وجود دارد. وی سینما را با ساخت فیلم «مردی شبیه باران» آغاز می کند. فیلمی که در گونه (ژانر) سینمای جنگ می باشد. اما پس از آن، ٣ فیلم با مضمون اجتماعی می سازد. سهیلی در دوره سوم فیلمسازی اش، ٢ سال گذشته با ساخت فیلم «تارا و تب توت فرنگی»، دیگرباره به سینمای دفاع مقدس بازگشت. این فیلم با وجود آن که از بازی بازیگران شناخته شده سینمای ایران بهره برد، اما چندان مورد توجه منتقدان و تماشاگران قرار نگرفت و حتی نتوانست گیشه موفقی را تجربه کند. «سنگ، کاغذ، قیچی» از دیگر آثار سینمای دفاع مقدس است که مضمونی اجتماعی دارد. این فیلم روایتگر زندگی برخی از رزمندگان پیشین، در شرایط کنونی می باشد.«امین حیایی»، «اندیشه فولادوند»، «شهرام حقیقت دوست»، «نیلوفر خوش خلق» و «جمشید هاشم پور» در این فیلم به ایفای نقش پرداخته اند.
؛ اخراجی ها (مسعود ده نمکی)
؛
«مسعود ده نمکی» با ساخت مستند «فقر و فحشا» فیلمسازی را مشق کرد. اما این فیلم با مشکل موافقت نکردن مدیران فرهنگی کشور، برای انتشار و اکران عمومی مواجه شد. وی پس از آن فیلم مستند بلند دیگری با عنوان «کدام استقلال کدام پیروزی» را در سال ٤٨ ساخت. این فیلم نیز تاکنون فرصت نمایش عمومی را نیافته است. امسال «ده نمکی» ساخت «اخراجی ها» را، با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی آغاز کرد. از زمان تولید این فیلم با توجه به داستان خاص و بازیگران مشهوری که وی انتخاب کرده است، اخبار متفاوتی درباره این فیلم در رسانه ها منتشر شد.چنین به نظر می رسد با توجه به حمایت و مشارکت وزارت ارشاد از این اثر و ناکامی ده نمکی از به نمایش درنیامدن ٢ اثر پیشینش، «اخراجی ها» امکان نمایش عمومی را بیابد. البته ده نمکی تجربه تولید فیلم های داستانی را ندارد. این که وی تا چه اندازه قواعد فیلمسازی را در کنار جذب و ارتباط مخاطب رعایت کرده، قضاوتی است که پس از تماشای فیلم باید بدان پرداخت. انتخاب بازیگران گیشه پسند و جوان آن هم با توانایی ارائه طنز و فانتزی ، تمرکز نگاه ده نمکی به گیشه را نشان می دهد.
فیلم «اخراجی ها» درباره یکی از اراذل جنوب شهر است که دل به عشق دختری می بندد. اما شرط ازدواج دختر با او سر به راه شدن وی و بازدید از مناطق جنگی است. اما او در این راه به حیله متوسل می شود. «اکبر عبدی»، «ارژنگ امیرفضلی»، «امین حیایی»، «محمدرضا شریفی نیا»، «نیوشا ضیغمی» و «کامبیز دیرباز» در «اخراجی ها» به ایفای نقش پرداخته اند.
؛ آن که به دریا می رود (آرش معیریان)
؛«آرش معیریان» کارگردانی است که بیشتر تماشاگران سینما، با شنیدن نامش به یاد سینمای کمدی می افتند. البته فیلم هایی که فقط نام کمدی را یدک می کشند. «کما»، «شارلاتان»و «چپ دست» فیلم هایی می باشند، که وی تاکنون در کارنامه اش به ثبت رسانده است. با توجه به این پیشینه فیلمسازی، بعید به نظر می رسد بتوان به موفقیت او، در به تصویر کشیدن قصه ای با پسزمینه دفاع مقدس امید داشت. به گفته معیریان «آن که به دریا می رود» نگاهی متفاوت، اعتقادی و عرفانی به مقوله جنگ و دفاع مقدس دارد. معیریان در « آن که به دریا می رود»، داستانش را بر «حصر آبادان» متمرکز کرده است.